ذبيح الله صفا

986

تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى )

نسخه‌يى از ديوان غزلياتش آمده است كه بتاريخ 763 هجرى در حيات شاعر نوشته شده « 1 » و بنابراين بهترين و موثّق‌ترين مأخذ درين موردست . عناوين و نعوت عماد فقيه كه در مأخذ مذكور آمده و معرّف مقام و مرتبهء بلند او در شريعت و طريقت و نظر ابناء زمان بدوست ، چنينست : « شيخ الاسلام الاعظم قدوة اكابر مشايخ العالم مرشد اعاظم السلاطين عماد الملّة و الشريعة و الدين على الفقيه ادام اللّه ميامن انفاسه الشّريفة » . دولتشاه ( در تذكرة الشعرا ) و جامى ( در بهارستان ) و غياث الدين خواند مير ( در ( حبيب السير ) كه دربارهء احوالش اشاراتى قديم دارند همگى بعلوّ شأن او اشاره كرده‌اند . دولتشاه مىگويد كه « مفخر الفضلا و زبدة العلماء و العرفا خواجه عماد فقيه كرمانى قدّس اللّه سرّه العزيز مرد عارف و عالم و اهل دل بود و از صناديد علما و فضلاى كرمانست ، باخلاق نيكو و سيرت پسنديده در جهان مشهور شده و در روزگار دولت محمّد مظفّر و اولاد او خواجه عماد فقيه در كرمان مرجع خواص و عوام بودى و همگان بصحبت شريف او مايل بودندى و باوجود علم و تقوى و جاه و مراتب شاعرى كامل بوده . . . » و جامى نيز او را « شيخ خانقاه‌دار » معرفى كرده و همين عبارت را خواند مير درباره‌اش تكرار نموده است . از همهء اين اشارات بلندى مرتبه و مقام عماد در عهد خويش آشكار مىشود ولى معلوم نيست داستان گربهء نمازگزار او كه منشاء تخليطهاى معروف دربارهء اين استاد گرديده و حتّى برخى آن حيوان عابد و « احرام بند » « 2 » را موجب ارادت شاه شجاع مظفّرى نسبت بشيخ دانسته و اين ارادت را هم مايهء رشك حافظ بر عماد و موضوع يكى از غزلهاى وى شمرده‌اند ، از كى شروع شده و چگونه در حبيب السير راه يافته است « 3 » و

--> ( 1 ) - اين نسخه بشمارهء 182 در كتابخانهء مدرسهء عالى سپهسالار موجود است . ( 2 ) - اشاره است به اين عبارت در تذكرهء عرفات كه : « مشهور است كه گربه‌يى داشته كه هنگام نماز چون ساير مريدان احرام بسته اقتدا كردى » ( ! ! ) ( 3 ) - خواند مير مىنويسد : « گويند خواجه عماد هرگاه نماز گزاردى گربهء او شرط متابعت -